Koniec roku szkolnego to czas radosny zwłaszcza dla dzieci, które już na horyzoncie widzą dwa miesiące wakacji. Radośnie jest również wtedy, gdy świadectwo ma czerwony pasek, a zdobyte oceny są dobre. Ale czy rodzice powinni naradzać oceny? W ostatnim czasie rozpętała się burze po wiadomości, że Rzecznik Praw Dziecka wystosował list do lodziarni, która za darmo z własnej inicjatywy nagradzała dzieci lodami za świadectwo z czerwonym paskiem. Rzecznik stwierdził, że takie nagradzanie to dyskryminacja i presja psychiczna. Więc jak to jest z tym nagradzaniem?
Zdaniem ekspertów najlepszą formą nagrody za dobre świadectwo jest docenienie włożonego wysiłku, a nie tylko samych ocen. Nie doceniamy więc poszczególnych ocen, bo one stanowią jedynie rezultat starania. Zamiast ogólnego "brawo" czy "świetne oceny" należy używać komunikatów, które pokazują, że dostrzegamy starania np.: "Widzę, jak systematycznie pracowałeś na ten wynik przez cały semestr." "Jestem dumny z tego, jak poradziłeś sobie z trudniejszymi przedmiotami." "Wiem ile czasu zajęło ci opanowanie tego materiału". Warto więc stosować tzw. pochwałę opisową, która pokazuje nie tylko sam fakt sprawdzenia przez rodzica ocen na świadectwie, ale również i przede wszystkim to, że rodzic dostrzegał to co dziecko robiło przez cały czas nauki. Wymaga to jednak faktycznej wiedzy ze strony rodzica.
Jeśli natomiast chodzi o prezenty to zamiast drogich prezentów postaw na jakościowy czas z rodziną np. wycieczka, ulubione zajęcia lub wspólne wyjście w ciekawe miejsce. Aby mądrze docenić sukces dziecka, warto skupić się na kilku kluczowych aspektach:
- Nagrody niematerialne (relacyjne), czyli wspólne świętowanie sukcesu dziecka: Wyjście na lody, do kina, ulubionej restauracji lub zorganizowanie rodzinnej wycieczki.
- Zwiększenie przywilejów, czyli pozwolenie dziecku na wybranie weekendowej aktywności, wydłużenie czasu na zabawę/gry, zezwolenie na wyjście.
- Uwaga i duma, czyli podkreślenie sukcesu w obecności innych osób np. członków rodziny, co buduje poczucie wartości.
A jeśli już nagrody rzeczowe i prezenty to postaw na te wartościowe, edukacyjne lub rzeczy wspierające pasje dziecka. Tutaj sprawdzi się nowa książka lub webinar, zestaw kreatywny, sprzęt sportowy czy gry planszowe.
Czego w takim razie unikać? Unikaj płacenia gotówką za poszczególne stopnie, co może zaburzyć naturalną motywację do nauki. Płacenie za stopnie niszczy wewnętrzną motywację dziecka do nauki, zamieniając zdobywanie wiedzy w transakcję handlową. Zamiast uczyć się z ciekawości świata lub dla własnego rozwoju, uczeń zaczyna pracować wyłącznie dla nagrody finansowej, co spłyca cały proces edukacyjny. Psychologowie i pedagodzy odradzają tę praktykę z kilku ważnych powodów:
- Zanik naturalnej ciekawości: Dziecko traci zainteresowanie nauką, gdy zabraknie kieszonkowego lub nagrody.
- Krótkoterminowe rezultaty: Pieniądze motywują tylko na chwilę. Jeśli dziecko zorientuje się, że ocena przychodzi z trudem i nie opłaca się finansowo, przestaje się starać.
- Nauka "po łebkach" i oszukiwanie: Celem staje się zdobycie cyfry w dzienniku, a nie faktyczne zrozumienie materiału. To prosta droga do zakuwania na pamięć bez wyciągania wniosków lub ściągania.
- Ryzyko niesprawiedliwości: Oceny bywają subiektywne i zależą od wielu czynników. Dziecko może włożyć w naukę ogromny wysiłek, a mimo to nie otrzymać najwyższego stopnia. Może to wywołać frustrację i poczucie niesprawiedliwości, jeśli zostanie bez nagrody.
- Zacieranie się granic obowiązków: Płacenie za dobre stopnie sprawia, że zaczyna ono traktować pomoc w domu czy naukę jak przysługę, za którą należy się dodatkowa zapłata.
Co w przypadku gorszych ocen? Gdy świadectwo nie jest idealne, skupmy się na wsparciu, a nie karaniu. Pochwal dziecko za oceny dobre i porozmawiaj o tym, co sprawiło trudność. Wspólnie zastanówcie się, co można zmienić w przyszłym roku szkolnym. Być może wystarczy kilka prostych zasad np. systematyczności, częstszego sprawdzania, lepszej organizacji, aby ułatwić naukę.
Wartościowe wskazówki dotyczące tego, jak mądrze wspierać edukację i unikać pułapek finansowych, znajdziecie m.in. w serwisie Konto Dziecka czy w portalu Librus Szkoła.